MỘT CHUYẾN DU XUÂN - 5

Tượng Đài Chiến Thắng - VICTORY MONUMENT - YORKTOWN.

   Rời Jamestown và Williamsburg, tôi lái xe độ hai mưoi cây số đến Yorktown. Kịp bước vào chụp tấm ảnh với Tướng Lafayette nơi tiền sảnh trước khi nhà Bảo Tàng Lịch Sử đóng cửa lúc 5 giờ.  Chúng tôi trở ra, nhập vào đám du khách rải rác khắp thị xã dưới ánh nắng chiều mềm dịu. Vài người đang rảo quanh đồng đất nhìn ngắm trận địa xưa; một gia đình đông con chụp hình cho nhau cạnh mấy khẩu thần công nằm phơi mưa nắng…

Mấy mẫu ruộng được lính tráng đắp mô làm chiến địa .

   Lúc ấy, tám nghìn quân lính Anh đã thấm mệt sau trận chinh phạt North Carolina.  Dưới sự chỉ huy của danh tướng Lord Corwallis, họ đồn trú và tăng cường phòng thủ để lấy sức tại Yorktown trong khi chờ đoàn quân tiếp viện kéo sang. Không ngờ Đô Đốc Pháp De Grasse đã chặn đánh trên biển đoàn hải thuyền, cắt đường viện quân Anh.  Trong khi đó toán quân của tướng Lafayette đã mai phục chặn đường tháo lui trên bộ, và tướng Rochambeau phối hợp với nguyên soái Washington kéo quân từ New York xuống.  Sau sáu ngày chịu đựng cuộc tiến công và bao vây của mười bốn nghìn lính tráng Mỹ-Pháp, lực lượng hoàng gia Anh kiệt sức và Lord Cornwallis chịu đầu hàng vào ngày 19-10-1781.

   Cũng nên lật lại vài trang sử.  Câu chuyện bắt đầu ở một chốn xa xăm khác, tận Massachusetts.  Sau mấy năm biểu tình chống sưu thuế ở Boston, tiếng súng khởi nghĩa đã nổ vào sáng mùa xuân 19-4-1775 tại hai làng Lexington và Concord.  Đúng 6 năm 6 tháng sau đoàn quân khởi nghĩa cách mạng được Pháp tiếp viện đã đánh bại quân Anh tại Yorktown.

Tại đây tiếng súng khởi nghĩa đã nổ ngày 19-4-1775 ở Concord.

   Đi dạo quanh quẩn nhìn mấy mẫu ruộng được lính tráng đắp mô để nấp bắn giữa dăm ba rặng cây xanh, tự nhiên tôi nhớ Waterloo bên Bỉ nơi Napoleon từng đại bại . Hai chiến địa đã thay đổi lịch sử thế giới này không có gì đặc biệt về điạ hình.  Chỉ có một điều khác biệt là tại chiến tuyến này quân đội Hoàng Gia Anh bị dồn vào triền đá dựng, dưới kia là biển sâu.

    

   Chúng tôi đi dạo thăm viếng Yorktown, đến Tượng Đài Chiến Thắng rồi qua ngôi nhà của Thống Đốc Virginia Thomas Nelson - một trong những lãnh đạo địa phương trong cuộc khởi nghĩa.  Bị tướng Cornwallis chiếm đóng làm tổng hành dinh, ngôi nhà này đã được phục hồi như xưa cho du khách có thể nhìn thấy một chứng tích hiếm quý. Cũng như cây cầu ở Concord hoặc quả chuông ở Philadelphia, ngôi nhà của Nelson là một chương quyết định của nền độc lập Mỹ - các viên đá tảng xây nền dân chủ đầu tiên của loài người hiện đại.

Bên phải là ngôi nhà của Thomas Nelson bị tướng Cornwallis chiếm đóng.

  
    Chụp xong tấm hình kỷ niệm với tượng đài Victory Monument, chúng tôi lên đường. Nhắm về hướng Nam, lái qua Norfolk - hải cảng đóng tàu số một của nước Mỹ, tôi vòng về Virignia Beach để ăn tối và nghỉ qua đêm.

   Ngày mai tôi sẽ dành cho các bạn đường một vài thú vị trước khi quay về Boston. Khi kéo hành lý vào đại khách sạn của Diamond Resort, tôi vưà nghĩ đến đoạn kết của chuyến du ngoạn vưà nói thầm , last but not least !

   Lấp lánh ánh dương rắc vàng trên biển sớm. Một bóng người lẻ loi trên bãi cát trước Đại Tây Dương bao la. Đúng ra là du khách nên rong chơi tắm nắng ít hôm tại thắng cảnh Virginia Beach nầy, nhưng cuộc du ngoạn đường trường chưa kết thúc!

   Ăn sáng xong, chúng tôi lại lên đường. Tôi lái xe dọc bãi biển đến địa điểm xưa nơi ba hải thuyền đã ghé vào năm 1607. Trước khi tìm ra cửa vịnh Chesapeake rồi ngược dòng sông đi sâu vào đất liền tìm vùng đất thích hợp để lập thôn xã Jamestown, dám di dân đã bỏ neo nghỉ ngơi ít hôm tại Cape Henry.

   Lâu nay Cape Henry đã trở thành căn cứ quân sự và khách đến thăm phải khai báo và làm đơn tại cổng gác.Tôi phải trình bằng lái, cả giấy tờ chủ quyền và bảo hiểm xe.  Hai người lính canh yêu cầu mở cốp xe trước sau cho họ khám xét tường tận trước khi cho phép kẻ lạ đi vào. Khi đậu xe xong trên bãi parking trống vắng, chúng tôi mới hay là chẳng có bao nhiêu du khách chịu khó lặn lội đến chốn nầy - dù đây chính thức là nơi bắt đầu lịch sử thuộc địa Anh-Mỹ ngày xưa!

Nơi diễn ra cuộc hải chiến Battle of the Capes sáng ngày 5-9-1781.

   Không hiểu Thần Lịch Sử có phải là một nhà soạn kịch có óc hài hước khi sắp xếp cho nền thuộc địa Anh ở Mỹ kết thúc ngay điểm bắt đầu là Cape Henry ? Từ mũi đất nầy nhìn ra khơi, ta có thể hình dung cuộc hải chiến Battle of the Capes sáng ngày 5-9-1781 khi hạm đội của đô đốc Pháp de Grasse  bắn phá hư hại sáu chiến thuyền của Anh. Dù trận đụng độ trong hai tiếng đồng hồ ấy bất phân thắng bại, đô đốc Thomas Graves đã phạm sai lầm chiến lược khi ông đưa hạm đội mình về New York sửa chữa và bỏ cửa khẩu Chesapeake cho hải quân Pháp kiểm soát hoàn toàn. Trong khi liên minh quân sự Mỹ-Pháp được tiếp quân và súng đạn từ phía đại dương, lực lượng Anh bị vây hãm ở Yorktown phải chống cự tuyệt vọng đến lúc thất thủ.

Đô đốc Pháp François Joseph Paul de Grasse.

   Nhìn bức tượng ghi công đặt cạnh bờ biển nơi đã diễn ra trận hải chiến, tôi có ý nghĩ : Người có công đầu trong chiến thắng Yorktown là đô đốc De Grasse. Cùng Lafayette và Rochambeau, De Grasse đã tiếp viện đúng lúc cho cuộc khởi nghĩa Hoa Kỳ đã đuối sức sau sáu năm dài chiến đấu với quân lực hoàng gia Anh thiện chiến hơn nhiều.  Không chỉ khai sinh một nước Mỹ độc lập, chiến thắng Yorktown còn giúp người Pháp rửa mối hận khó quên khi tướng Montcalm thất trận ở Quebec 22 năm trước khiến Pháp phải nhường thuộc địa Canada cho đế quốc Anh.

CAPE HENRY MEMORIAL CROSS.

   Đối diện với tượng De Grasse là cây Thập Giá Tưởng Niệm. Tôi cùng các bạn bước đến chụp ảnh và đọc dòng chữ khắc trên bệ thập giá . Xin tạm dịch cho các độc giả không rành Anh ngữ: 

Tại Mũi Henry này, dân Anh sang lập thuộc địa ở Mỹ đã đặt chân lần đầu lên đất liền vào ngày 26 tháng 4, 1607.  Những di dân này đã lập nên khu định cư đầu tiên của người Anh ngày 13-5-1607 tại Jamestown, Virginia.

HERE AT CAPE HENRY FIRST LANDED IN AMERICA, UPON 26 APRIL 1607, THOSE ENGLISH COLONIST WHO, UPON 13 MAY 1607, ESTABLISHED AT JAMESTOWN VIRGINIA, THE FIRST PERMANENT ENGLISH SETTLEMENT IN AMERICA.

                                                                            ***

   

   Thay vì theo lộ trình cũ để quay về Boston, máu phiêu lưu khiến tôi chọn tuyến đường khác băng qua Chesapeake Bay Bridge-Tunnel lên phương Bắc qua tiểu bang Delaware. Đây là một kỳ công kiến trúc, không chỉ riêng đối với nước Mỹ, gồm nhiều cầu nối các đường hầm dưới biển. Đoạn Bắc và đoạn Nam lần lượt được hoàn thành sau 88 tháng, tổng cộng là 17.6 miles tương đương 30 cây số. Ai có dịp qua đây sẽ được ngắm quan cảnh trời biển bát ngát bao la của Chesapeake Bay - cửa biển rộng nhất của nước Mỹ. Khi phóng xe lần đầu tiên (và có thể là lần cuối) trên tuyến đường này, tôi đã trải nghiệm cảm xúc hiếm có tương tự một mùa hè xưa khi tôi lái dọc biển miền Tây trên Route One vào thăm lâm viên redwood ở California.

   Không kể các chuyến du lịch trước đây bên Á châu hoặc Âu châu, lần du ngoạn về quá khứ này là cuộc lữ hành có ý nghĩa văn hóa-lịch sử nhất đối với tôi trên đất Mỹ. Hôm nay ngồi viết mấy dòng du ký vừa đọc thêm vài tư liệu tham khảo, tôi sống lại một chuyến đi kỳ thú, chắc không còn dịp lặp lại! Nhưng dư vang của nó sẽ đọng lại lâu dài trong ký ức của tôi và các bạn đồng hành, nhất là những khi nhìn ngắm các tấm ảnh ngoạn mục chụp dưới ánh sáng đầu xuân Virginia năm 2016.

                                                                      CHÂN PHƯƠNG

                                                                                        Hingham Bay, August 20, 2016

MỘT CHUYẾN DU XUÂN -4B

                                

  Trước lối vào Nhà Trưng bày Lịch sử JAMESTOWN với hai hàng cờ đại diện cho 50 tiểu bang.                           

 

    Nghĩ cũng buồn cười, đường hoàng là công dân Mỹ mà tôi chưa đặt chân tới Jamestown dù tôi không thuộc loại armchair traveler biếng nhác chỉ ngồi nhà du lịch bằng tưởng tượng theo trang sách hoặc màn hình. Hơn nửa thế kỷ lưu lạc trên quả đất, tôi từng lê mòn đế giày qua Angkor, Beijing, Athens, Roma, Paris... Hè rồi, tôi còn chịu khó sưu tập selfies tận Edinburg và Budapest . Dĩ nhiên tôi cũng chắng lạ gì các thành phố trên lục địa Bắc Mỹ – từ Québec City sang Vancouver, từ Seattle xuống San Diego, từ Portland, Maine đến Orlando, Florida...Vậy mà gần ba mươi năm sống trên đất nước này, tôi lại chưa biết mặt Jamestown – cái nôi chào đời của lịch sử Hoa Kỳ. 

   Tâm sự dông dài như thế để nhắn với bạn đọc gần xa một sự thật bình thường: Khoan bàn đến các chuyện lớn lao, một cuộc du lịch trong tầm tay cũng không xong nếu ta cứ chần chờ.   Nợ giang hồ hay mộng tang bồng ? Cuối cùng tôi đã đến Jamestown ! Khi cho xe vào bãi đậu, tôi nói đùa với các bạn : Voir Jamestown et mourir !

    Ai có đọc qua lịch sử Hoa Kỳ đều biết. Vào cuối tháng 4 - 1607 ba hải thuyền dưới sự chỉ huy của Christopher Newport chở 104 di dân từ Anh đã cặp vào vùng đất mới. Trong lúc người Tây ban nha và Bồ đào nha xâm chiếm khai thác Trung-Nam Mỹ cả thế kỷ trước, còn người Pháp theo chân hai nhà hàng hải Cartier và Champlain đã lần lượt thám hiểm miền Đông Canada, nước Anh vẫn thất bại trong kế hoạch định cư trên lục địa mới dù đã đóng tàu đưa di dân sang vài lượt, như ở Roanoke năm 1585. Lần này, dù gian nan và hiểm nghèo vì bị thổ dân rình rập ám hại, họ đã xây cất  thành công đồn trại cùng thôn ấp để định cư lâu dài. Xã ấp chiến lũy đó được mang tên vua Anh lúc ấy là James- Jamestown.   

       Trên tàu Godspeed, phía sau là hải thuyền dẫn đường Susan Constant được phục chế.


   Cuộc vượt biển này đã diễn ra khác với dự án của giới thương nhân Luân Đôn tài trợ nhằm tìm lợi nhuận nơi Tân Thế Giới. Bài toán mà di dân phải giải quyết trước tiên là sự sống còn giữa rừng thiêng nước độc và các bộ lạc algonquin không thân thiện. Lương thực dự trữ cạn dần sau vài tháng, vài kẻ liều mạng chạy vào làng thổ dân xin ăn. Phần còn lại bị bệnh tật và nạn đói giết lần hồi. Sang tháng Giêng năm sau, khi thuyền trưởng chỉ huy Newport từ Anh trở qua tiếp tế, chỉ còn 38 mạng sống sót trong tình trạng kiệt sức. Nếu không có 150 di dân mới theo Newport kéo qua tiếp sức, chắc chắn là Jamestown sẽ trở thành cổ tích hoang phế.

Đồn lũy cùng các kiến trúc thôn xã được kiến thiết lại như xưa.

  

   Những gì tiếp theo sau đó đã trở thành kiến thức khá phổ thông . Thôn xã bên bờ sông James ở Virginia kia đã vượt qua các thử thách gian truân thuở khai hoang để trở thành thị trấn thành công đầu tiên của di dân gốc Anh . Năm 2017, Jamestown sẽ ăn mừng 410 năm hiện diện trên lục địa Bắc Mỹ; và mùa xuân này du khách khắp các tiểu bang đã nhộn nhịp tụ về cái nôi lịch sử thiêng liêng này. Chỉ cần tấm vé hai chục đô, ai cũng có thể vào học lại trang sử lập nghiệp trong các phòng trưng bày giàu hiện vật và tham quan thực địa được khai quật hay phục chế theo các mô hình trước kia. Tại đây, khách thăm viếng sẽ được ngắm tượng đồng của Powhatan - thủ lĩnh 32 bộ lạc thổ dân algonquin sống rải rác khắp vùng duyên hải  bị người da trắng kéo sang dần dà chiếm đất và sát phạt.

   Đằng sau rào lũy là đồn trại, nhà kho, vài hộ dân cư, có cả một giáo đường nhỏ - sự nghiệp của đế quốc số một đã bắt đầu như thế! Cạnh đó là nhiều chứng tích của chính sách nô lệ khi dân Phi châu bị đưa sang Virginia để canh tác các đồn điền mênh mông trồng bông vải hay thuốc lá.

   Tivi, báo chí Mỹ trong thời gian gần đây rầm rộ vấn đề da đen.  Cho đến ngày nay các hậu quả tâm lý-văn hóa của chính sách nô lệ da đen vẫn chưa biến mất. Theo sử liệu, vào khoảng 1625 đã có 23 người da đen làm tôi tớ trong vài đồn điền sơ khai ở Jamestown và quanh đó. Vì sản xuất nông nghiệp cần lao động nhiều và rẻ, chính sách dùng người da đen như “nông súc” (human chattel) được pháp luật thuộc địa công nhận vào năm 1664. Luật nô lệ truyê`n kiếp “Cha nô lệ, con cũng nô lệ” ra đời ở Virginia và Maryland. Phải chăng quan hệ da trắng chủ nhân và  dân da đen nô lệ là động cơ nằm sau các hiện tượng bạo lực và phạm pháp hôm nay, giải thích cho những cảnh trái tai gai mắt vẫn diễn ra ở các thành phố lớn có nhiều dân cư da đen.

Mấy con gà vẫn được thả rong trong làng.

   Nhìn gà chạy rong với nhân viên hóa trang mặc y phục thường dân hay lính tráng từ mấy thế kỷ trước, du khách đâu thể ngờ rằng đây chính là hiện trường khốc liệt nơi đã diễn ra màn kịch của chủ nghĩa tư bản nguyên thủy. Một số nhỏ trong đám dân tha phương đã trở thành tầng lớp địa chủ-thương nhân ban đầu của Virginia nhờ cướp đoạt đất đai và bóc lột sức lao động nô lệ. Họ là đợt sóng tiên phong của giai cấp tư sản Bắc Mỹ đã biết vận dụng phương thức sản xuất tiên tiến của Âu châu để khai thác một lục địa bao la cùng vô số tài nguyên chưa ai đụng đến. Chỉ cần ba trăm năm, giai cấp này sẽ biến một đất nước sơ khai thành đế quốc siêu cường đứng đầu thế giới về kinh tế và kỹ thuật. Có đọc Tư Bản Luận hay không, các bạn nên ghé qua Jamestown một lần để suy nghiệm lại về học thuyết duy vật sử quan của Marx.

Một nhân viên hóa trang đang biểu diễn cách lính tráng bắn súng hỏa mai.

   Du khách dạo quanh chụp hình cảnh trí thanh bình trong khu làng nhỏ với vài  diễn viên thổ dân đóng kịch sinh hoạt bộ lạc giữa các chòi tranh khó thể hình dung thảm kịch máu me đã diễn ra khi các làn sóng di dân da trắng đấu tranh sinh tồn với các bộ lạc miền biển Virginia. Để có đất canh tác kèm với các sách lược tự vệ, di dân đã không tránh được biện pháp bạo lực như cướp phá, giết hại, bao vây để tiêu hao sinh lực… Giai thoại về cuộc hôn phối lãng mạn giữa Pocahontas - con gái yêu của thủ lĩnh Powhatan - với chàng John Rolfe hào hiệp chỉ là thiên tình sử được điện ảnh Disney thêu dệt để giải trí cho trẻ con. Sự thật thô bạo là sau khoảng ba mươi năm dân Anh và châu Âu kéo sang xâm lấn và tàn sát, các bộ lạc thổ dân vùng duyên hải Virginia hầu hết bị tiêu diệt nếu không trốn chạy vào rừng sâu!

Vài mái tranh làng thổ dân trong khu trưng bày.

Thổ dân săn thú có da quí để trao đổi hàng hóa với di dân.

   JAMESTOWN và 1607 là hai cột mốc quyết định trong lịch sử lập quốc Mỹ. Nhưng người du khách có ý thức cũng nên biết những gì đã diễn ra nơi hậu trường trong khoảng thời gian đen tối khi dân Anh và châu Âu kéo sang xâm chiếm lục địa Bắc Mỹ, đặc biệt ở Virginia, mà nhà sử học hàng đầu Bernard Bailyn ở Harvard đã gọi là Những Năm Dã Man- THE BARBAROUS YEARS – tên đặt cho cuốn khảo cứu công phu về giai đoạn di dân và khai hoang thuộc địa của chính phủ Anh vào đầu thế kỷ 17. Nhờ được đặt chân đến Jamestown, kẻ viết mấy dòng du ký này xin được chia sẻ với các bạn đồng hành cùng độc giả đôi điều “Ôn cố tri tân” cần thiết.

Tầm quan trọng của Jamestown - nơi bắt đầu lịch sử nước Mỹ.